Kiedy konsument nie może skorzystać z prawa do odstąpienia od umowy zawartej na poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość?

Wyłączenie prawa do odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 5) ustawy z dnia 30 maja 2014 roku o prawach konsumenta (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1796)

Aktualnie jedną z przewodnich instytucji prawa konsumenckiego jest uprawnienie konsumenta do odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa. Normatywną podstawą powyższego uprawnienia jest art. 27 ustawy z dnia 30 maja 2014 roku o prawach konsumenta (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1796), zwana dalej również „PrKonsU”. Przedmiotowa regulacja jest nazywana również tzw. prawem do namysłu lub prawem do odwołania umowy i jest odzwierciedleniem założenia, iż konsument powinien mieć zapewnioną[1]:

- wolność wycofania się z umowy zawartej na odległość, ponieważ przeważnie w takiej sytuacji nie ma on możliwości zobaczenia produktu w rzeczywistości ani upewnienia się co do charakteru usługi przed zawarciem umowy,

- możliwość oceny zobowiązań powstałych wskutek zawarcia umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, skoro to zwykle przedsiębiorca rozpoczyna negocjacje, na które konsument jest nieprzygotowany i które są dla niego zaskoczeniem.

Jednakże, w pewnych sytuacjach prawo do odstąpienia od umowy na podstawie art. 27 PrKonsU zostało wyłączone. Katalog wyłączeń został umiejscowiony w art. 38 PrKonsU. Materią niniejszego omówienia jest jeden z tych wyjątków wymieniony w art. 38 ust. 1 pkt 5) PrKonsU.

Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 5) PrKonsU prawo odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość nie przysługuje konsumentowi w odniesieniu do umów „w której przedmiotem świadczenia jest towar dostarczony w zapieczętowanym opakowaniu, którego po otwarciu opakowania nie można zwrócić ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, jeżeli opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu”.

Do wyłączenia prawa odstąpienia od umowy konieczne jest na gruncie przepisu art. 38 ust. 1 pkt 5 PrKonsU łączne spełnienie dwóch przesłanek: dostarczony towar musi być w zapieczętowanym opakowaniu (np. folii) i po jego otwarciu towaru nie można zwrócić ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych. Żaden z obowiązujących aktów prawnych nie wprowadza jednak katalogu towarów, których wprost dotyczy ten przepis, co w wielu sytuacjach może prowadzić do nieporozumień pomiędzy stronami umowy. Pomocne przy ustaleniu czy nabycie towaru może być objęte powyższym wyłączeniem są Wytyczne Komisji Europejskiej dotyczące wykładni i stosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE (Dz.U.UE.C.2021.525.1 z dnia 29 grudnia 2021 r.), zwane dalej również „Wytyczne”. Zgodnie z Wytycznymi powyższe wyłączenie prawa odstąpienia od umowy może mieć zastosowanie, gdy konsument otworzy po dostarczeniu między innymi produkty kosmetyczne (np. szminki), szczoteczki do zębów, golarki i inne przedmioty higieny osobistej. Za przykłady podaje się również opatrunki czy strzykawki do zastosowań medycznych[2].

Z kolei, w wyroku z dnia 27 marca 2019 r., C-681/17, Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że wyjątek ten nie ma zastosowania w przypadku materacy. Co istotne, bazując na treści Wytycznych, prawo do odstąpienia od umowy powinno być wyłączone na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 5) PrKonsU jedynie wtedy, gdy po otwarciu zapieczętowanego opakowania towar w ten sposób opakowany znajduje się definitywnie w stanie nienadającym się do ponownej sprzedaży ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, ponieważ z uwagi na charakter danego towaru jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione, by przedsiębiorca podjął kroki pozwalające na przywrócenie towaru do sprzedaży bez szkody dla jednego lub drugiego z tych wymogów.

Ponadto – co warte podkreślenia – zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 12) PrKonsU najpóźniej w chwili wyrażenia przez konsumenta woli związania się umową na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa przedsiębiorca ma obowiązek poinformować konsumenta w sposób jasny i zrozumiały o braku prawa odstąpienia od umowy na podstawie art. 38PrKonsU lub okolicznościach, w których konsument traci prawo odstąpienia od umowy. Należy dojść do przekonania, że udzielając informacji o braku prawa odstąpienia od umowy na podstawie omawianego przepisu, konieczne jest poinformowanie konsumenta o braku prawa odstąpienia w stosunku do konkretnego nabywanego towaru[3]. Zbiorcza informacja o tym, że w przypadkach określonych w art. 38 ust. 1 pkt 5) PrKonsU prawo odstąpienia od umowy nie przysługuje może nie spełniać wymogu jasności, gdyż może się okazać dla konsumenta niezrozumiała czy zawierana przez niego umowa objęta jest wyłączeniem wynikającym z art. 38 ust. 1 pkt 5) PrKonsU.

06.03.2026